Quân Diêu – Tuyệt tác gốm sứ hoàng gia và hành trình gìn giữ tinh hoa

Trong lịch sử gốm sứ cổ đại, Quân Diêu luôn được tôn vinh bằng một vị thế riêng biệt bởi sắc diện “vô tiền khoáng hậu”. Với câu nói nổi tiếng “Gia tài vạn quán không bằng một mảnh sứ Quân”, dòng gốm này đã chinh phục các bậc đế vương nhờ vẻ đẹp biến ảo của màu men mà không một bàn tay con người nào có thể kiểm soát hoàn toàn. Hãy cùng Bách Liên khám phá hành trình từ đất sét đến những tuyệt phẩm “diệu biến” của Quân Diêu.

Quân Diêu là gì?

Quân diêu (Jun ware, Jun kilns, Jun porcelain, Quân châu diêu…) là một trong ngũ đại danh diêu thời Tống, lò gốm vốn ở vùng Vũ Châu, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Quân diêu có quan hệ mật thiết với đồ sứ Nhữ diêu, dân gian có câu ”Nhữ Quân bất phân”.

Đồ sứ Quân diêu lúc đầu được nung ở Bắc Tống, hưng thịnh nhất vào cuối thời Bắc Tống, đến thời nhà Kim, Nguyên tiếp tục được chế tác, ảnh hưởng lan rộng đến hai tỉnh Hà Bắc, Sơn Tây, trở thành một hệ thống đồ sứ Quân diêu có quy mô to lớn. Thời Tống có ngũ đại danh sứ (ngũ đại danh diêu) bao gồm Nhữ, Quan, Quân, Ca, Định. Cực kỳ trân quý.

Khác với các dòng sứ khác được sản xuất đại trà, Quân Diêu thời bấy giờ chủ yếu được dùng làm đồ ngự dụng trong cung đình. Sự quý hiếm của nó không chỉ nằm ở kỹ thuật chế tác mà còn ở triết lý “tùy duyên” trong lò nung – nơi ngọn lửa quyết định linh hồn của tác phẩm.

Giải mã sức hút: Tại sao Quân Diêu là “Độc bản” giữa nhân gian?

Nếu phải dùng một từ để mô tả Quân Diêu, đó chính là “Biến”. Sức hấp dẫn của Quân Diêu nằm ở những đặc điểm kỹ thuật mà cho đến nay vẫn khiến các nhà khoa học và nghệ nhân kinh ngạc.

Nghệ thuật “Diêu biến”

Đây là đặc điểm danh tiếng nhất của Quân Diêu. Khác với các dòng gốm dùng màu vẽ tay, màu sắc của Quân Diêu được hình thành hoàn toàn từ phản ứng hóa học trong lò nung ở nhiệt độ cao.

Nhờ việc đưa nguyên tố Đồng (Cu) vào men oxit sắt truyền thống, dưới sự tác động của ngọn lửa và bầu không khí trong lò, màu men sẽ tự chuyển hóa. Cùng một lò nung, cùng một loại men nhưng mỗi sản phẩm ra lò lại có một sắc thái riêng: từ xanh thiên thanh, đỏ tía rực rỡ đến tím oải hương huyền bí. Người xưa gọi đây là “Vào lò một màu, ra lò vạn sắc”.

Hiệu ứng “Vết giun bò”

Trên những tác phẩm Quân Diêu cổ và cao cấp, người ta thường thấy những đường vân uốn lượn ẩn dưới lớp men dày. Những đường vân này tự nhiên, mềm mại như dấu vết của những chú giun bò trên đất bùn sau cơn mưa. Đây là hệ quả của việc men bị rạn trong quá trình sấy khô rồi được lớp men nóng chảy lấp đầy khi nung, tạo nên một kết cấu tầng tầng lớp lớp cực kỳ sống động.

Về sau khi người ta làm giả đồ sứ Quân diêu nhà Tống không thể nung để đạt được hiệu quả như vậy. Vì thế, có ”hoa văn giun bò” hay không trở thành căn cứ quan trọng khi giám định đồ sứ Quân diêu nhà Tống.

Cốt gốm và “Chân sắt cổ đồng”

Sứ Quân Diêu có cốt gốm rất chắc, nặng và thô dày. Phần đế (chân) của sản phẩm thường không tráng men, để lộ màu nâu đỏ của sắt hoặc màu đồng cổ. Điều này tạo nên vẻ đẹp vững chãi, uy nghiêm, đối lập hoàn toàn với sự rực rỡ, lộng lẫy của lớp men phía trên.

Đặc trưng khác của đồ sứ Quân diêu nhà Tống là bên ngoài đáy của các đồ sứ này thường tráng một lớp men sần. Đồ sứ Quân diêu được nung để trưng bày trong các cung đình, phần đáy thường khắc các mã 1,2,3… mã càng nhỏ, đồ càng lớn. Do đồ sứ Quân diêu truyền thế rất ít nên vô cùng quý hiếm.

Giá trị văn hóa: Sự kiêu hãnh của bậc đế vương

Quân Diêu không chỉ là vật dụng, nó là biểu tượng cho quyền lực và thế giới quan của giới thượng lưu thời bấy giờ.

Những mảng màu tím, đỏ, xanh đan xen trên sứ Quân Diêu gợi liên tưởng đến những dải cực quang hay mây ngũ sắc trên trời cao. Hoàng đế Tống Huy Tông – người vốn say mê cái đẹp – đã coi Quân Diêu là vật phẩm tâm linh, mang lại sự kết nối giữa Thiên và Nhân.

Trong văn hóa trà đạo, Quân Diêu đại diện cho tinh thần chấp nhận sự thay đổi tự nhiên. Không có hai chiếc chén Quân Diêu nào giống hệt nhau, giống như không có hai khoảnh khắc nào trong đời người lặp lại.

Tại sao bạn nên chọn Quân Diêu cho bàn trà của mình?

Giữa những dòng gốm thanh nhã như Nhữ Diêu hay Long Tuyền, Quân Diêu xuất hiện như một điểm nhấn rực rỡ, phá vỡ mọi quy tắc.

• Sức hút thị giác mạnh mẽ: Sắc tím đỏ lộng lẫy làm nổi bật không gian, tạo sự sang trọng và quyền quý.
• Khả năng giữ nhiệt vượt trội: Nhờ cốt gốm dày, Quân Diêu giữ nhiệt cực tốt, giúp trà luôn ấm nóng, phù hợp với các loại trà cần nhiệt cao như Phổ Nhĩ, Oolong.
• Giá trị sưu tầm độc bản: Vì mỗi sản phẩm là duy nhất về màu sắc, sở hữu Quân Diêu là sở hữu một tác phẩm nghệ thuật không có phiên bản thứ hai.

Kết luận

Quân Diêu là sự kết hợp tuyệt vời giữa kỹ thuật nhân gian và sự diệu kỳ của tạo hóa. Nó nhắc nhở chúng ta về vẻ đẹp của sự biến ảo và những điều không thể đoán trước trong cuộc sống. Hãy để sắc màu huyền ảo của Quân Diêu thắp sáng không gian trà đạo của bạn, mang lại cảm hứng sáng tạo và sự thư thái trong từng ngụm trà.

Bách Liên tổng hợp