Nhữ Diêu – Tuyệt tác gốm sứ hoàng gia và hành trình gìn giữ tinh hoa

Trong lịch sử gốm sứ thế giới, nếu phải chọn ra một dòng gốm đại diện cho sự thanh cao, thoát tục và quý hiếm nhất, đó chắc chắn phải là Nhữ Diêu. Được mệnh danh là “đứng đầu Ngũ Đại Danh Diêu” thời Tống, Nhữ Diêu không chỉ là một món trà cụ, mà là hiện thân của triết lý thẩm mỹ tối thượng. Hãy cùng Bách Liên giải mã sức hút của “báu vật hoàng gia” và hành trình di sản đầy mê hoặc này.

Gốm Nhữ Diêu là gì?

Gốm Nhữ Diêu là một dòng gốm sứ cực kỳ quý hiếm và danh tiếng của Trung Quốc thời nhà Tống, được xem là đỉnh cao nghệ thuật gốm sứ, phục vụ cho triều đình, nổi bật với màu men “thiên thanh” độc đáo, có độ trong như ngọc, hơi xanh lam hoặc xanh lục, thường có những đường rạn tự nhiên và lỗ nhỏ như cánh ve sầu. 

Trong những năm 1100, gốm Nhữ được làm chỉ dành riêng cho Hoàng gia. Được cho là lấy cảm hứng từ giấc mơ của Hoàng đế Huy Tông (1082-1135), một nhà thơ, nhà thư pháp, họa sĩ và là nhạc công xuất sắc. Một đêm, hoàng đế nhìn thấy trong giấc ngủ của mình một bóng xanh huyền bí xuyên qua một khe nứt trên mây sau một trận mưa như trút nước. Khi thức dậy, ông đã viết về cảnh này trong một bài thơ, và hướng dẫn những người thợ gốm của mình làm đồ sứ có màu sắc như mô tả. Những người thợ thủ công trên khắp đất nước đã phải vò đầu bứt tai suốt thời gian dài, cho đến khi lò nung ở Nhữ Châu gửi đến tác phẩm đầu tiên với màu men “Vũ quá thiên thanh vân phá xứ” – Bầu trời sau cơn mưa (nửa lam, nửa thanh lại hơi ánh hồng).

Một điểm đặc biệt của gốm Nhữ là các vết rạn, vết nứt tự nhiên trên lớp men, được sắp xếp rất chi tiết và có trật tự. Đặc tính này đến từ chất men mã não nguyên khoáng, mang lại cho gốm Nhữ những hoa văn nổi bật trên bề mặt và vô số bong bóng nhỏ trong men tựa như sao mai trên trời, rất nghệ thuật, tùy theo nhiệt độ và vị trí lò nung mà đạt được.

Đặc điểm của gốm Nhữ Diêu

Giới mộ điệu thường truyền tai nhau câu nói: “Dẫu có bạc vàng muôn mẫu cũng không bằng một mảnh sứ Nhữ”. Sở dĩ Nhữ Diêu có giá trị liên thành bởi nó sở hữu những đặc điểm “độc nhất vô nhị”:

Màu men Thiên Thanh – Sắc xanh của mây trời

Màu men Nhữ Diêu không xanh thẫm như biển cả, cũng không xanh mướt như ngọc bích của Long Tuyền. Đó là sắc xanh nhạt, trầm mặc, đôi khi pha chút ánh xám hoặc sắc hồng nhạt khi nhìn dưới ánh sáng khác nhau. Điều đặc biệt nhất là trong công thức men của Nhữ Diêu có thành phần từ bột đá mã não, tạo nên độ trong vắt nhưng lại có cảm giác mờ ảo như sương mù bao phủ.

Lớp men “Da lê” và bề mặt mịn mướt

Bề mặt sứ Nhữ Diêu thường được ví với “da quả lê” bởi những lỗ nhỏ li ti ẩn hiện dưới lớp men. Khi chạm tay vào, người dùng không cảm thấy độ bóng loáng công nghiệp mà cảm nhận được sự mềm mại, ấm áp như đang chạm vào da thịt hay một khối ngọc quý lâu năm.

Hiệu ứng vân rạn “Cánh ve”

Nhữ Diêu nổi tiếng với những đường rạn tự nhiên trên bề mặt men. Những vết rạn này mảnh như tơ, đan xen vào nhau như đôi cánh của con ve sầu. Điều kỳ diệu là theo thời gian sử dụng, nước trà sẽ thấm dần vào những vết rạn này, tạo nên những đường vân sậm màu độc bản, gọi là quá trình “nuôi trà”.

Chân gốm “Móng vừng”

Vì đây là dòng sứ ngự dụng, nghệ nhân thời xưa đã sử dụng kỹ thuật nung toàn phần. Thay vì đặt sứ lên đế gốm thô, họ đặt sứ trên những chiếc đinh nhỏ. Khi hoàn thiện, dưới đáy sứ chỉ để lại vài dấu chấm nhỏ li ti như hạt vừng. Đây là đặc điểm then chốt để phân biệt Nhữ Diêu chính tông.

Giá trị văn hóa và triết lý thẩm mỹ của Nhữ Diêu

Nhữ Diêu không đơn thuần là một sản phẩm thủ công, nó là sự kết tinh của tư tưởng Đạo giáo và Nho giáo thời Tống.

Sự tối giản thượng lưu: Nhữ Diêu gần như không có họa tiết trang trí. Vẻ đẹp của nó đến từ hình dáng cân đối và màu sắc thuần khiết. Đây là đỉnh cao của phong cách tối giản, nơi sự đơn giản nhất lại chứa đựng sức mạnh thẩm mỹ lớn nhất.

Sự quý hiếm và đẳng cấp: Gốm Nhữ chỉ tồn tại khoảng 20 năm, sau đó suy tàn, và tất cả các lò Nhữ diêu đều bị phá bỏ cùng với kỹ thuật sản xuất hoàn toàn bị biến mất. Trên thế giới hiện nay chỉ còn chưa đến 100 mảnh gốm Nhữ được xác nhận là của thời nhà Tống, được bảo tồn tại Bảo tàng Cung điện Bắc Kinh, Bảo tàng Cung điện Quốc gia, Đài Bắc và Bảo tàng Anh, Luân Đôn… Nhưng ngay cả với một lịch sử tồn tại ngắn ngủi như vậy, đồ gốm Nhữ Diêu vẫn luôn được các nhà sưu tập gốm sứ săn lùng và được đấu giá lên tới hàng chục triệu USD trên các sàn đấu giá cho các tác phẩm thời Tống. Việc sở hữu một món Nhữ Diêu (dù là phục dựng theo phong cách cổ) cũng cho thấy gu thẩm mỹ tinh tế và đẳng cấp của người chơi trà.

Tại sao bạn nên sở hữu trà cụ Nhữ Diêu trong không gian trà đạo?

Giữa cuộc sống hối hả, việc cầm trên tay một chiếc chén Nhữ Diêu giúp ta sống chậm lại.

• Nâng tầm trải nghiệm thưởng trà: Màu xanh dịu mắt của Nhữ Diêu làm nổi bật sắc nước trà, tạo sự thư thái tuyệt đối.
• Giá trị sưu tầm: Đồ sứ Nhữ Diêu càng dùng lâu, lớp men càng bóng, vân rạn càng đẹp, giá trị tinh thần theo đó càng tăng cao.
• Món quà tinh tế: Đây là món quà tuyệt vời dành cho những bậc tiền bối, đối tác hoặc những người bạn có tâm hồn nghệ sĩ, trân trọng giá trị truyền thống.

Kết luận

Nhữ Diêu là minh chứng cho việc nghệ thuật có thể tồn tại vĩnh cửu qua thời gian. Sắc xanh “Vũ quá thiên thanh” không chỉ là một màu sắc, nó là tinh thần của một thời đại huy hoàng và là giấc mơ về sự hoàn hảo của con người. Hãy để những tuyệt tác Nhữ Diêu đồng hành cùng bạn trong mỗi phút giây tĩnh lặng bên chén trà thơm.