Định Diêu – Tuyệt tác gốm sứ hoàng gia và hành trình gìn giữ tinh hoa

Trong tâm thức của những người yêu cổ vật, Định Diêu được ví như một “nàng thơ” thanh tao giữa các dòng gốm sứ cổ. Là dòng sứ duy nhất trong ngũ đại danh diêu lấy sắc trắng làm chủ đạo, Định Diêu không chỉ chinh phục các hoàng đế nhà Tống bởi vẻ ngoài tinh khiết mà còn bởi kỹ thuật chạm khắc tinh xảo đến từng milimet. Hãy cùng Bách Liên ngược dòng thời gian để khám phá vẻ đẹp “Bạch Ngọc” của dòng sứ Định lừng lẫy này.

Gốm Định Diêu là gì?

Định diêu (Ding ware – Ding kilns – 定窯 – Đồ gốm định) là dòng gốm sứ xuất hiện từ cuối đời Đường và mất đi vào thời Kim sang Nguyên, thuộc vùng Dingzhou (Định Châu 定州). Di tích lò hiện còn ở thôn Giản Tư 澗滋 và Yên Sơn 燕⼭, huyện Khúc Dương 曲陽, Hà Bắc 河北, Trung Quốc.

Nổi tiếng bởi chất liệu men trắng ngà hay màu trắng kem, nhưng Định diêu cũng chế tác vài kiểu men khác, và dùng nhiều kỹ thuật khác nhau. Chủng loại gốm và sản lượng rất phong phú, bao gồm những sản phẩm thương mại chất lượng cao cho giới thương gia giàu có và tầng lớp sĩ phu, cũng như dòng sản phẩm cao cấp nhất cung tiến cho triều đình. Gốm sứ Định diêu đã đạt đến đỉnh cao vào thời Tống, bởi cả màu sắc tinh tế lẫn hình thức tao nhã. Thai cốt mỏng mảnh và nhẹ, chất đất bền cứng, thấu quang vừa phải, dòng bạch từ ⽩瓷 của Định diêu đã lừng danh.

Trong khi các lò nung khác mải mê đi tìm những sắc thái của men xanh và men màu, Định Diêu lại kiên trì với sứ trắng. Chính sự khác biệt này đã khiến các hoàng đế nhà Tống mê mẩn, biến Định Diêu thành dòng sứ ngự dụng đầu tiên trong lịch sử được triều đình trực tiếp đặt hàng số lượng lớn.

Người ta tin rằng gốm Định diêu đã truyền cảm hứng cho những sản phẩm sứ Zingdezhen (Cảnh Đức Trấn 景德鎮) đầu tiên, và kiểu men bạch từ của Định diêu còn được phỏng chế bởi các lò gốm sứ muộn sau này thời Minh, Thanh. Các tư liệu Trung Quốc thường xếp Định diêu đứng đầu bảng trong Ngũ đại danh diêu thời Tống.

Đặc điểm nhận diện của gốm Định Diêu

Định Diêu không chỉ là sứ trắng đơn thuần; nó sở hữu những đặc tính kỹ thuật mà giới sành sỏi gọi là “Tam Tuyệt”.

Màu men Bạch Ngọc

Màu trắng của Định Diêu không trắng tinh khôi như sứ công nghiệp hiện đại, mà là sắc trắng ngà ấm áp.

Lớp men mỏng nhưng bóng mượt, mang lại cảm giác sâu lắng, dịu nhẹ như ngọc bích. Do nung bằng củi gỗ trong môi trường oxy hóa, men Định Diêu đôi khi có ánh vàng nhạt cực kỳ sang trọng.

Lệ ngân (Vết nước mắt) là đặc điểm “vàng” để nhận biết Định Diêu. Trong quá trình nung, lớp men chảy xuống tự nhiên tạo thành những vệt dày hơn như giọt nước mắt đọng lại trên thành sứ, tạo nên vẻ đẹp sinh động, tự nhiên.

Kỹ thuật khắc hoa và ấn hoa điêu luyện

Định Diêu nổi danh toàn cầu nhờ nghệ thuật trang trí trên cốt gốm mộc. Nghệ nhân dùng dao tre hoặc kim loại khắc trực tiếp họa tiết lên cốt gốm khi còn ẩm. Đường nét thanh thoát, lúc ẩn lúc hiện dưới lớp men mỏng. Sử dụng khuôn mẫu có sẵn để ép họa tiết lên lòng bát hoặc đĩa, tạo nên những bức tranh nổi tinh xảo với các chủ đề như hoa mẫu đơn, hoa sen, đôi cá (song ngư) hay rồng phượng.

Mang khẩu (Miệng bọc kim loại)

Do kỹ thuật nung úp ngược (để tiết kiệm không gian và tránh cong vênh), vành miệng của sản phẩm Định Diêu thường không được tráng men nên bị nhám. Để che đi khuyết điểm này và tăng thêm độ sang trọng, các thợ thủ công thường bọc thêm một lớp vàng, bạc hoặc đồng vào vành miệng. Điều này vô tình trở thành đặc trưng quý tộc cho những món trà cụ Định Diêu cao cấp.

Giá trị văn hóa: Biểu tượng của sự thanh nhã và học thức

Định Diêu phản ánh rõ nét gu thẩm mỹ của tầng lớp sĩ phu và văn nhân thời Tống – những người yêu thích sự tinh tế ẩn sâu sau vẻ ngoài giản dị.

• Sự cao khiết của trà đạo: Trong không gian trà đạo, sắc trắng ngà của chén Định Diêu là “nền giấy” hoàn hảo để tôn vinh màu nước trà xanh biếc hoặc vàng óng.
• Biểu tượng của đức hạnh: Màu trắng tượng trưng cho sự liêm khiết, trung thực. Sở hữu một món đồ Định Diêu không chỉ là sở hữu vật chất, mà còn là khẳng định phong thái tự tại, thanh tao của người sở hữu.

Tại sao bạn nên sở hữu trà cụ gốm Định Diêu?

• Làm nổi bật sắc trà: Chén Định Diêu là loại chén tuyệt vời nhất để bạn quan sát độ trong và màu sắc nguyên bản của các loại trà thượng hạng.

• Cảm giác nhẹ tênh: Định Diêu thường có cốt gốm mỏng và nhẹ, mang lại cảm giác thanh thoát khi nâng chén trà trên tay.

• Món quà tinh khôi: Rất phù hợp để tặng những người có tâm hồn yêu thích sự nhẹ nhàng, hoặc làm quà biếu trong các dịp trọng đại mang ý nghĩa khởi đầu may mắn.

Kết luận

Định Diêu mãi mãi là đỉnh cao của sứ trắng phương Đông. Nó nhắc nhở chúng ta rằng: đôi khi sự rực rỡ nhất lại nằm ở những gì đơn giản nhất, và sự sang trọng nhất chính là sự tinh khiết nhất.

Bách Liên tổng hợp