Phủ Giầy – Thánh địa tâm linh trong lòng văn hóa Việt

Trong không gian văn hóa tâm linh của người Việt, có những địa danh không chỉ là điểm đến, mà là cả một hành trình trở về với cội nguồn đạo hiếu. Phủ Dầy (hay Phủ Giầy) chính là một “thánh địa” như thế. Tọa lạc tại huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định, nơi đây không chỉ sở hữu quần thể kiến trúc cổ kính đồ sộ mà còn là cái nôi của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO vinh danh.

Phủ Dầy ở đâu?

Phủ Dầy là tên gọi chung của một quần thể đền phủ thờ Đức Thánh Mẫu Liễu Hạnh, tọa lạc tại xã Kim Thái, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định – vùng đất được mệnh danh là cái nôi của tín ngưỡng thờ Mẫu tại Việt Nam. Quần thể này cách trung tâm thành phố Nam Định khoảng 15km, và cách Hà Nội chưa đầy 90km, rất thuận tiện cho việc đi lại, hành hương, đặc biệt vào mùa lễ.

Phủ Giầy được xây dựng từ thế kỷ XV, trải qua nhiều lần trùng tu nhưng vẫn giữ nguyên những nét đẹp cổ kính của kiến trúc truyền thống. Từng viên gạch, mái ngói đều in dấu thời gian và câu chuyện về những thế hệ đi trước. Sự phát triển của Phủ Giầy không chỉ gắn liền với tín ngưỡng mà còn là biểu tượng của lòng đoàn kết, tinh thần văn hóa cộng đồng.

Tên gọi “Phủ Dầy” không chỉ để chỉ một ngôi phủ riêng lẻ mà là cách gọi bao trùm cả một hệ thống đền thờ Mẫu Liễu Hạnh và các vị thần linh trong hệ thống Tứ Phủ, gồm hơn 20 công trình tín ngưỡng lớn nhỏ. Trong đó, nổi bật nhất là:

• Phủ Tiên Hương (nhiều người gọi chính là “Phủ Dầy”) – nơi Mẫu Liễu Hạnh hiển linh và được thờ chính
• Phủ Vân Cát – nơi tương truyền là chốn Mẫu giáng sinh lần đầu
• Lăng Mẫu – nơi dân gian tin rằng là nơi an nghỉ vĩnh hằng của Thánh Mẫu
• Các đền thờ Quan Lớn, Chầu Bà, Thánh Cô, Thánh Cậu… và chùa chiền, giếng thiêng bao quanh

Mỗi địa điểm trong cụm Phủ Dầy Nam Định đều gắn liền với những truyền thuyết linh thiêng, phản ánh sâu sắc niềm tin vào sự hiện diện của thần linh và vai trò của nữ giới trong vũ trụ tâm linh người Việt.

Truyền thuyết về Mẫu Liễu Hạnh

Phủ Dầy là nơi gắn liền với sự tích về Thánh Mẫu Liễu Hạnh, một trong “Tứ bất tử” của thần thoại Việt Nam. Khác với những vị thần khác, Mẫu Liễu Hạnh đại diện cho hình ảnh người phụ nữ Việt vừa uy nghi, vừa gần gũi với ba lần giáng sinh hiển thánh:

• Lần thứ nhất: Giáng vào nhà họ Phạm tại xã An Thái (Vụ Bản).
• Lần thứ hai: Đầu thai vào nhà họ Lê tại xã Vân Cát, lấy chồng là Đào Lang, sau đó mãn hạn tiên giới về trời.
• Lần thứ ba: Hiển linh để giúp dân lành, trừng trị kẻ ác, dạy dân trồng dâu, nuôi tằm và dệt vải.

Người dân tin rằng Mẫu Liễu Hạnh có khả năng phù trợ, mang lại bình an và hạnh phúc. Vì vậy, họ lập nhiều nơi thờ phụng bà, trong đó Phủ Giầy là địa điểm linh thiêng nhất. Hàng năm, vào dịp lễ hội, du khách từ khắp nơi đổ về đây dâng hương và tham gia các nghi lễ như rước kiệu, hát chầu văn để bày tỏ lòng thành kính với Mẫu.

Các nghi lễ này không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn kết nối con người với thế giới thiêng liêng. Hình tượng Mẫu Liễu Hạnh không ngừng sống động trong lòng người dân, trở thành biểu tượng cho tình thương, sự che chở và sự hướng dẫn tinh thần trong cuộc sống.

Quần thể kiến trúc “Địa linh nhân kiệt”

Phủ Giầy không chỉ đơn thuần là một địa điểm tâm linh mà còn là một kiệt tác kiến trúc truyền thống của người Việt. Tại đây, từng công trình, từng chi tiết đều chứa đựng những giá trị văn hóa và lịch sử lâu đời. Phủ Giầy bao gồm nhiều công trình quan trọng như Đền Thượng, Đền Công Đồng, Cung Mẫu, cùng các công trình phụ như nhà khách, am thờ, nhà thờ Tổ.

Đền Thượng (Phủ Chính) – Nơi Thánh Mẫu ngự

Đền Thượng, hay còn gọi là Phủ Chính, là trung tâm của quần thể di tích Phủ Giầy, nơi thờ chính Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Ngay từ cổng tam quan, bạn sẽ nhìn thấy con đường lát đá đến ngôi đền với mái ngói đỏ rêu phong, nổi bật bởi những bức chạm khắc rồng phượng tinh xảo trên cổng. Bước vào gian tiền tế, không gian rộng lớn nhưng đầy trang nghiêm hiện ra với các cột gỗ lớn sơn son thếp vàng, nơi thường diễn ra các nghi lễ quan trọng vào dịp lễ hội tháng 3 âm lịch.

Tiến sâu hơn vào trong là gian hậu cung – nơi đặt tượng Thánh Mẫu Liễu Hạnh, biểu tượng trung tâm của tín ngưỡng thờ Mẫu. Tượng được chế tác từ gỗ quý, khuôn mặt hiền từ nhưng toát lên vẻ uy nghiêm.

Gian hậu cung còn lưu giữ nhiều đồ thờ cổ như lư hương, đỉnh đồng và các bức hoành phi mang đậm giá trị văn hóa. Nhiều người khi đến đây đều cảm nhận được sự yên bình và linh thiêng như đang được Mẫu che chở.

Bầu không khí tại Đền Thượng luôn tĩnh mịch và thanh tịnh. Tiếng chuông ngân vang, hòa quyện với hương trầm thoang thoảng, tạo nên cảm giác thư thái khó diễn tả thành lời. Nhiều người đến đây không chỉ để chiêm ngưỡng kiến trúc mà còn cầu mong sức khỏe, bình an và sự phù trợ từ Thánh Mẫu.

Đền Công Đồng – Nơi hội tụ chư vị thần linh

Đền Công Đồng là nơi thờ chư vị thần linh trong hệ thống Tứ Phủ (Thiên Phủ, Địa Phủ, Nhạc Phủ và Thoải Phủ), mang ý nghĩa sâu sắc về sự kết nối giữa con người và thế giới tâm linh. Cổng đền nổi bật với bức đại tự “Công Đồng Tứ Phủ” được sơn son thếp vàng rực rỡ. Bên trong, các tượng thờ được bài trí tỉ mỉ, thể hiện sự uy nghi, mạnh mẽ của các vị thần linh với nét chạm khắc tinh xảo, mang theo những câu chuyện về sự bảo trợ và che chở cho muôn dân.

Không gian trung tâm đền thường là nơi diễn ra các nghi lễ cầu nguyện và dâng hương. Người dân tin rằng mỗi vị thần quản lý một lĩnh vực riêng như tài lộc, mùa màng hay sức khỏe. Vì vậy, họ đến đây để cầu mong phúc lộc và sự bình an. Bầu không khí linh thiêng với hương trầm dịu nhẹ giúp mọi người dễ dàng cảm nhận được sự kết nối tâm linh sâu sắc.

Vào dịp lễ hội, Đền Công Đồng trở nên rộn ràng với các nghi lễ rước kiệu và tế lễ. Tiếng trống, tiếng nhạc dân gian hòa quyện cùng tiếng hô vang tạo nên khung cảnh sống động nhưng vẫn trang nghiêm. Đây là nơi du khách có thể tận hưởng trọn vẹn không gian văn hóa tín ngưỡng đầy màu sắc và ý nghĩa.

Cung Mẫu – Linh hồn của Phủ Giầy

Cung Mẫu là nơi linh thiêng nhất trong quần thể Phủ Giầy, dành riêng để thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Bất kỳ ai khi đến đây đều dừng chân để dâng hương và cầu nguyện trước tượng Mẫu. Bên trong cung, không gian huyền ảo với ánh sáng mờ ảo từ các ngọn nến phản chiếu trên tượng thờ. Tượng Thánh Mẫu được đặt ở trung tâm, với thần thái vừa hiền từ vừa quyền uy, xung quanh là các thị nữ cầm quạt, lọng đứng túc trực phục vụ.

Các chi tiết chạm khắc trên tường và mái cung mang hình ảnh lân, quy, phụng – biểu tượng của sự bảo hộ và linh thiêng. Mỗi góc nhỏ trong cung đều được trang trí công phu, tạo nên sự hài hòa giữa yếu tố nghệ thuật và tôn giáo. Mọi người thường dành vài phút tĩnh tâm trước tượng Mẫu, nhắm mắt gửi gắm những mong ước về một cuộc sống bình an và hạnh phúc.

Trong lễ hội tháng 3 âm lịch, Cung Mẫu trở thành tâm điểm của các nghi thức rước kiệu và hát chầu văn. Tiếng nhạc cụ dân gian và lời ca vang vọng giữa không gian trang nghiêm, khiến ai từng tham dự đều khó quên được sự thiêng liêng và xúc động trong khoảnh khắc này.

Lễ hội Phủ Giầy có gì đặc biệt?

Lễ hội Phủ Giầy được tổ chức từ ngày mùng 1 đến mùng 10 tháng 3 âm lịch hàng năm. Đây là dịp để người dân tôn vinh công đức của Thánh Mẫu Liễu Hạnh và cầu mong bình an, may mắn. Lễ hội không chỉ mang tính chất tín ngưỡng mà còn là ngày hội văn hóa lớn, thu hút hàng vạn người từ khắp nơi đổ về.

Trong lễ hội, nghi lễ rước kiệu là điểm nhấn quan trọng. Hàng trăm người mặc lễ phục truyền thống cùng nhau rước kiệu đi qua các khu vực chính, tạo nên khung cảnh trang nghiêm nhưng cũng đầy màu sắc. Bên cạnh đó, lễ dâng hương và hát chầu văn cũng thu hút sự chú ý đặc biệt. Tiếng nhạc, tiếng hát như đưa con người vào cõi tâm linh sâu lắng.

Lễ hội Phủ Giầy còn là dịp để mọi người tham gia các trò chơi dân gian như kéo co, đấu vật, cờ người. Không khí rộn ràng, náo nhiệt khiến ai nấy đều cảm thấy phấn khởi. Đây là khoảnh khắc để cộng đồng kết nối, chia sẻ niềm vui và giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống.

Những điều cần lưu ý khi tham quan Phủ Giầy

Thời điểm tham quan: Lễ hội Phủ Giầy diễn ra từ mùng 1 đến mùng 10 tháng 3 âm lịch, thu hút rất đông người. Nếu bạn thích không gian yên tĩnh, nên đến vào ngày thường, đặc biệt vào buổi sáng sớm hoặc chiều muộn trong mùa xuân (tháng 2 – 4) khi thời tiết mát mẻ, dễ chịu.

Di chuyển: Từ Hà Nội, bạn có thể đi xe khách từ bến Giáp Bát hoặc Nước Ngầm, hoặc tự lái xe theo quốc lộ 1A, mất khoảng 2-3 tiếng. Xe khách sẽ dừng tại thị trấn Gôi (Vụ Bản), từ đó bạn bắt taxi hoặc xe ôm để vào Phủ Giầy.

Trang phục: Nên mặc đồ lịch sự, kín đáo. Tránh trang phục hở hang hoặc sặc sỡ khi vào khu vực đền thờ.

Lễ vật: Mang theo lễ vật đơn giản (hoa, quả, hương, nến) nếu tham gia nghi lễ dâng hương, không bắt buộc nếu chỉ tham quan.

Ứng xử: Giữ trật tự, không cười đùa, nói lớn trong khu vực linh thiêng. Không chạm vào tượng thờ và đồ lễ.

Tài sản cá nhân: Chú ý bảo quản tư trang, đặc biệt trong những ngày lễ hội đông đúc.

Phủ Giầy là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất tại Nam Định, nơi hội tụ vẻ đẹp của kiến trúc truyền thống và văn hóa tâm linh lâu đời. Tại đây, bạn sẽ được chiêm ngưỡng các công trình thờ phụng Thánh Mẫu Liễu Hạnh và tham gia vào không gian lễ hội giàu bản sắc. Bách Liên tin rằng hành trình khám phá Phủ Giầy chắc chắn sẽ để lại những kỷ niệm đáng nhớ trong bạn.

Bách Liên tổng hợp