Khám phá vẻ đẹp và giá trị văn hoá của gốm sứ Long Tuyền

Trong thế giới gốm sứ phương Đông, nếu Cảnh Đức Trấn được ví như một vị hoàng đế đầy quyền uy với sắc trắng rực rỡ, thì Long Tuyền lại giống như một bậc ẩn sĩ thanh cao với sắc xanh huyền bí. Gốm sứ Long Tuyền (Longquan Celadon) không chỉ là một món đồ thủ công, mà là một di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận. Hãy cùng Bách Liên đi sâu vào khám phá vẻ đẹp “vĩnh cửu” của dòng men ngọc đặc biệt này.

Cội nguồn của “Sắc xanh phương Đông”

Nghệ thuật gốm sứ tại Long Tuyền bắt đầu nhen nhóm từ thời kỳ Nam Bắc triều (thế kỷ thứ 4 – 6). Tuy nhiên, vào thời điểm này, kỹ thuật còn sơ khai, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ dòng gốm Việt Châu. Đến thời nhà Đường, các lò nung tại Long Tuyền bắt đầu phát triển quy mô hơn, tập trung vào việc mô phỏng vẻ đẹp của ngọc bích – thứ đá quý đại diện cho sự vương giả và đức hạnh trong văn hóa Á Đông.

Thời Bắc Tống, các nghệ nhân bắt đầu tinh chỉnh công thức men, tạo ra độ bóng và độ sâu cho bề mặt gốm. Khi triều đình nhà Tống dời đô về phương Nam (Hàng Châu), nhu cầu về đồ sứ cao cấp tăng vọt. Cảnh Đức Trấn lúc này chưa chiếm ưu thế, và Long Tuyền đã trở thành trung tâm sản xuất gốm sứ quan trọng nhất. Đây là lúc hai dòng lò danh tiếng ra đời: Ca Diêu (lò người anh – nổi tiếng với men rạn) và Đệ Diêu (lò người em – nổi tiếng với men xanh mịn như ngọc).

Đến thời nhà Nguyên, quy mô sản xuất đạt tới mức khổng lồ. Các lò nung hình rồng (Long diêu) dài hàng chục mét có thể nung hàng vạn sản phẩm mỗi mẻ. Sản phẩm thời này được xuất khẩu mạnh mẽ sang Nhật Bản, Triều Tiên và Đông Nam Á.

Đặc điểm độc đáo của gốm sứ Long Tuyền

Điều gì đã khiến gốm sứ Long Tuyền trở nên bất tử? Đó chính là sự kết hợp hoàn hảo giữa kỹ thuật nung và triết lý thẩm mỹ “giả ngọc”.

Màu men “Xanh như đại dương, trong như ngọc”

Màu men của Long Tuyền không phải là màu vẽ lên bề mặt, mà là kết quả của quá trình phản ứng hóa học giữa oxit sắt trong sương gốm và lửa trong lò nung khử. Các nghệ nhân chia men ngọc thành nhiều sắc độ tinh tế:

• Phấn Thanh: Xanh nhạt dịu dàng như bầu trời sau cơn mưa.
• Mai Tử Thanh: Xanh đậm đà, mướt mát như quả mơ non.
• Thanh Diệp: Sắc xanh trong trẻo của lá cây mùa xuân.

Lớp men dày và hiệu ứng chiều sâu

Khác với dòng sứ trắng mỏng manh, gốm Long Tuyền thường có lớp men rất dày, được tráng nhiều lần. Khi nung ở nhiệt độ trên 1200 độ C, lớp men này tan chảy, bao bọc lấy cốt gốm tạo nên hiệu ứng thị giác như một khối ngọc bích đang tan chảy. Khi chạm tay vào, bạn sẽ cảm nhận được độ mịn mướt, ấm áp như đang chạm vào da thịt.

Sự biến hóa giữa “Đệ diêu” và “Ca diêu”

Gốm Long Tuyền được chia thành hai phong cách chính:

• Đệ diêu (Lò của người em): Đặc trưng là lớp men mượt mà, không tì vết, biểu tượng cho sự hoàn hảo, viên mãn.
• Ca diêu (Lò của người anh): Nổi tiếng với những đường vân rạn tự nhiên như tơ nhện hoặc vảy cá. Đây được coi là “vẻ đẹp của sự khiếm khuyết”, mang tính triết lý sâu sắc.

Giá trị văn hóa và tinh thần trong trà đạo của gốm sứ Long Tuyền

Trong không gian trà đạo, gốm sứ Long Tuyền luôn giữ một vị trí trang trọng. Không chỉ là trà cụ, nó còn là “người dẫn dắt” cảm xúc.

• Sự tĩnh lặng cho tâm hồn: Màu xanh ngọc của Long Tuyền có khả năng xoa dịu thị giác, đưa con người về trạng thái bình an và tỉnh tại. Khi kết hợp với hương trầm và tiếng trà rót, Long Tuyền tạo nên một không gian thiền định đúng nghĩa.
• Tôn vinh sắc trà: Men ngọc đặc biệt phù hợp với các loại trà xanh (như Trà Đinh, Trà Shan Tuyết). Sắc xanh của men hòa quyện cùng sắc vàng xanh của trà, tạo nên một khung cảnh thiên nhiên thu nhỏ trong lòng chén.
• Báu vật phong thủy: Trong văn hóa Á Đông, Ngọc đại diện cho sự may mắn và bền vững. Việc sử dụng đồ gốm men ngọc Long Tuyền trong nhà được tin là giúp cân bằng năng lượng, mang lại sức khỏe và thịnh vượng.

Khám phá gốm sứ Long Tuyền là một hành trình đi tìm vẻ đẹp của sự vĩnh cửu. Giữa một thế giới đầy những sản phẩm công nghiệp, sự hiện diện của một món đồ men ngọc trong nhà như một lời nhắc nhở về sự tĩnh lặng và trân trọng giá trị truyền thống.