Khám phá “Tứ Đại Phát Minh” của người Trung Quốc làm thay đổi thế giới

Lịch sử văn minh nhân loại là một chuỗi những sự sáng tạo không ngừng nghỉ, nhưng hiếm có quốc gia nào sở hữu những phát minh mang tính chất “xoay chuyển càn khôn” như Trung Quốc cổ đại. “Tứ Đại Phát Minh” của người Trung Quốc làm thay đổi thế giới bao gồm: Kỹ thuật làm giấy, Kỹ thuật in ấn, Thuốc súng và La bàn.

Không chỉ dừng lại ở biên giới quốc gia, bốn thành tựu này đã vượt đại dương, băng qua con đường tơ lụa để đến với phương Tây, tạo tiền đề cho thời kỳ Phục hưng và cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật toàn cầu. Hãy cùng đi sâu vào chi tiết để hiểu tại sao chúng lại có sức mạnh thay đổi diện mạo thế giới đến vậy.

1. Kỹ Thuật Làm Giấy

Nghề làm giấy có thể coi là phát minh vĩ đại của người Trung Quốc khi nó đã thay đổi cách thức con người giao tiếp với nhau. Trước đây, con người thường ghi chép bằng cách khắc đá, gỗ, khắc trên mai rùa hoặc viết trên tre, trên vải,… Tuy nhiên, phương thức này không những cồng kềnh mà còn tốn khá nhiều thời gian. Sự ra đời của nghề làm giấy đã giải quyết vấn đề này.

Theo các nhà nghiên cứu, vào thời Tây Hán Trung Quốc đã có giấy. Tuy nhiên, chất liệu lúc này chưa được hoàn thiện lắm, lại hiếm và đắt đỏ. Bởi vậy, giấy mới được sửu dụng chủ yếu trong hoàng gia, quý tộc.

Đến thời Đông Hán, Thái Luân – một quan chức triều đình của nhà Hán đã phát minh ra phương pháp làm giấy từ vụn tre, cây dương và lụa tơ. Kỹ thuật làm giấy được cải tiến đáng kể, tinh xảo và tối ưu hơn. Từ những nguyên liệu như nguyên liệu như vỏ cây, đầu cây gai, vải bông, lưới đánh cá; Thái Luân chế tạo ra được loại giấy mềm, dẻo hơn với chi phí thấp hơn. Giấy từ đó được sử dụng rộng rãi hơn trong cộng đồng, bởi người dân.

Trong tứ đại phát minh của Trung Quốc, nghề làm giấy được cho là ra đời sớm nhất. Phát minh này đã tạo ra sự thay đổi quan trọng trong cách con người ghi chép, lưu trữ thông tin và truyền đạt tri thức. Từ đó trở thành bước đệm cho việc phát triển nền tri thức và văn minh nhân loại.

Kỹ thuật chế tạo giấy được du nhập và Nhật Bản và Triều Tiên vào thế kỷ 7. Đến giữa thế kỷ 8, kỹ thuật này được truyền đến các quốc gia thuộc Liên minh Ả Rập. Thế kỷ 12, phương pháp này phổ biến tại châu Âu và những nhà máy sản xuất giấy ra đời. Ngày nay, giấy vẫn là một sản phẩm hiện hữu ở mọi nơi trong cuộc sống; chứng tỏ giá trị khoa học và giá trị lịch sử vô giá.

2. Kỹ Thuật In Ấn

Trước khi kỹ thuật in ra đời, kiến thức được truyền miệng hoặc chép tay trên giấy để lưu trữ lại. Tuy nhiên, việc chép tay quá chậm và tốn thời gian, hơn nữa ảnh hưởng đến chất lượng khi nhỡ có sai sót.

Ngược về thời gian, người Trung Quốc xưa thường khắc lại nội dung lên trên đá, gỗ. Bởi vậy mà rất nhiều sự kiện quan trọng, tri thức có giá trị đều chỉ có thể ghi lại một cách ngắn gọn. Điều này tạo ra những tổn thất không hề nhỏ với lịch sử văn minh nhân loại.

Sau này, kỹ thuật in ra đời đã giúp cho quá trình sao chép trở nên dễ dàng, nhanh chóng hơn. Đây quả thực là một phát minh quan trọng cho lịch sử và văn hoá. Tuy nhiên, kỹ thuật in cũng đã trải qua từng giai đoạn để trở lên hoàn thiện hơn.

Ban đầu, người ta sử dụng kỹ thuật in khối. Nội dung sẽ được điêu khắc lên bảng gỗ. Sau đó bôi mực đen và in lên từng trang giấy. Mỗi lần in như vậy sẽ sao chép cả trang nội dung. Tuy nhiên, nhược điểm của phương pháp này là mỗi bảng gỗ chỉ dùng được cho một cuốn sách. Và nếu lỡ có sai sót về nội dung thì bảng gỗ cần được khắc lại từ đầu, rất tốn thời gian.

Vào thời nhà Tống, Tất Thăng đã nhận ra những hạn chế trong kỹ thuật in ấn đương thời và thực hiện một bước cải tiến quan trọng bằng cách khắc từng ký tự riêng lẻ. Ông sử dụng đất sét mịn để khắc các chữ, tạo thành những con chữ đồng nhất, chắc chắn. Nhờ đó, các ký tự có thể được sắp xếp linh hoạt tùy theo nội dung của văn bản cần in. Sau khi in xong, những chữ này vẫn có thể lưu giữ và tái sử dụng cho các lần in sau.

Phát minh này đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong lịch sử in ấn, đặt nền móng cho kỹ thuật in hiện đại và góp phần to lớn trong việc phổ biến tri thức trong xã hội. Về sau, khi kỹ thuật làm giấy và sản xuất mực tiếp tục được cải tiến, công nghệ in khắc bản cũng dần được hoàn thiện, trở thành một trong những thành tựu tiêu biểu của nền văn minh Trung Hoa và để lại dấu ấn sâu sắc đối với tiến trình phát triển của nhân loại.

3. Thuốc Súng

Thuốc súng (火药 /huǒ yào/) là một trong bốn phát minh vĩ đại của Trung Quốc cổ đại, bên cạnh la bàn, giấy và kỹ thuật in. Đây là chất nổ đầu tiên trên thế giới, mở ra thời kỳ sử dụng năng lượng hóa học trong chiến tranh, kỹ thuật và đời sống.

Thuốc súng ra đời vào khoảng thế kỷ IX, dưới thời nhà Đường, trong quá trình các đạo sĩ luyện đan. Khi kết hợp lưu huỳnh, than củi và diêm tiêu, họ vô tình tạo ra một hỗn hợp dễ cháy và phát nổ khi tiếp xúc với lửa. Sự phát hiện ngẫu nhiên này đã dẫn đến sự ra đời của thuốc súng – một phát minh làm thay đổi lịch sử nhân loại.

Ban đầu, thuốc súng được sử dụng trong các hoạt động tôn giáo và pháo hoa. Tuy nhiên, đến thời Tống, nó được ứng dụng rộng rãi trong quân sự: chế tạo mũi tên lửa, bom cháy, và vũ khí nổ đơn giản. Những tài liệu cổ như Wujing Zongyao (武经总要 – “Tổng yếu vũ kinh”) đã ghi chép lại các công thức và cách sử dụng thuốc súng trong chiến tranh.

Thuốc súng nhanh chóng lan truyền từ Trung Quốc sang thế giới Hồi giáo, rồi đến châu Âu vào khoảng thế kỷ XIII, thông qua Con đường Tơ lụa và các cuộc tiếp xúc Đông – Tây. Tại châu Âu, thuốc súng được cải tiến và đóng vai trò trung tâm trong các cuộc chiến tranh thời Trung Cổ và Cận đại, làm thay đổi toàn diện phương thức tác chiến quân sự truyền thống.

Việc sử dụng súng đạn thay thế vũ khí lạnh như cung tên, giáo mác đã làm biến đổi chiến thuật quân sự và cán cân quyền lực giữa các quốc gia. Trong thời kỳ khám phá địa lý và cách mạng công nghiệp, thuốc súng trở thành công cụ mở rộng lãnh thổ, thúc đẩy thương mại, và ảnh hưởng sâu rộng đến tiến trình phát triển xã hội.

4. La Bàn

La bàn là một trong tứ đại phát minh quan trọng của người Trung Quốc. Dụng cụ này trở thành công cụ không thể thiếu trong những cuộc đại hải trình và các chuyến phiêu lưu phát kiến sau này. Trong quá khứ, la bàn được gọi là “Từ Nam” (司南 /sī nán/).

Từ thời Chiến Quốc, người Trung Quốc đã phát minh ra công cụ định hướng đầu tiên trên thế giới – “Từ Nam”. Phát minh này dựa vào tính chất của đá nam châm có khả năng chỉ phương Bắc – Nam. Về tên gọi của vật này, bởi người xưa quan niệm phương Nam là hướng của bậc đế vương, vì thế gọi là “chỉ Nam” thay vì “chỉ Bắc”.

La bàn cổ có hình muỗng, được cắt từ đá nam châm tự nhiên và đặt lên một đế đồng được đánh bóng nhằm giảm ma sát. Phần tròn của muỗng được đặt ở trung tâm đế đồng để làm điểm tựa, cho phép cán muỗng xoay tự do. Khi dừng lại, đầu cán muỗng sẽ chỉ về hướng Nam.

Tới thời Bắc Tống, người Trung Quốc phát minh ra kỹ thuật từ hóa kim loại, cho phép tạo ra la bàn bằng sắt có từ tính. Từ đây, la bàn bắt đầu được ứng dụng vào lĩnh vực hàng hải. Đến thời Nam Tống, la bàn đã trở nên phổ biến và lan rộng sang các nước Ả Rập. 

Vào đầu thế kỷ 13, la bàn được đưa vào châu Âu, trở thành công cụ không thể thiếu trong các chuyến hải trình lớn như cuộc khám phá châu Mỹ của Columbus hay chuyến đi vòng quanh thế giới của Magellan. Có thể nói, la bàn là một trong những phát minh vĩ đại đã góp phần quan trọng vào quá trình phát triển kinh tế toàn cầu qua nhiều thời kỳ.

Trên đây là thông tin về Trung Quốc tứ đại phát minh, bạn ấn tượng với phát minh nào nhất? Hi vọng bài viết trên đã cho bạn thêm một góc nhìn về lịch sử, văn hoá và sự phát triển mạnh mẽ của Trung Quốc ngay từ trong lịch sử. Ngày nay, quốc gia này cũng đã trở thành cường quốc trên thế giới với những tiến bộ vượt bậc về giáo dục, khoa học, công nghệ,… là một nơi đáng học hỏi và trải nghiệm cho bất cứ ai.

Bách Liên tổng hợp